So‘nggi yillarda O‘zbekistonda raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish va axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini modernizatsiya qilish davlat siyosatida ustuvor yo‘nalish sifatida shakllandi. Bu jarayon mamlakatning strategik maqsadlari – barqaror iqtisodiy o‘sish, aholi turmush darajasini oshirish va global raqobatbardoshlikka erishish bilan uzviy bog‘liqdir.

2019–2025-yillar davomida amalga oshirilgan islohotlar nafaqat telekommunikatsiya sohasini texnik jihatdan yangilash, balki uning huquqiy va iqtisodiy asoslarini mustahkamlashga ham qaratildi. Davlat tomonidan qabul qilingan qator qarorlar va dasturlar orqali aloqa operatorlari uchun qulay biznes muhiti yaratildi, internet infratuzilmasi kengaytirildi va raqamli xizmatlar sifatini oshirishga e’tibor qaratildi. Bu jarayonning muhim jihati shundaki, raqamli islohotlar mahalliy aholi uchun kundalik hayotda qulayliklar yaratish bilan birga, mamlakatga tashrif buyuradigan sayyohlar uchun ham zamonaviy infratuzilmani taklif etmoqda. Turistik hududlarda Wi-Fi nuqtalari ko‘paytirilishi, mobil internet qamrovining kengayishi va SIM-kartalarni soddalashtirilgan tartibda sotib olish imkoniyati O‘zbekistonning turistik jozibadorligini oshiradi.

Shu tariqa, 2019–2025-yillar davomida amalga oshirilgan islohotlar mamlakatning raqamli taraqqiyot dinamikasini yaqqol namoyon etmoqda. Internet tezligi va sifatining oshishi, yo‘ldosh aloqa tizimlarining joriy etilishi, operatorlar uchun soliq imtiyozlari va raqamli xizmatlar turining ko‘payishi O‘zbekistonni Markaziy Osiyoda raqamli transformatsiya jarayonida yetakchi davlatlardan biriga aylantirmoqda.

Aloqa operatorlari va infratuzilmadagi islohotlar

O‘zbekistonda telekommunikatsiya sohasida qator islohotlar amalga oshirildi. Bu jarayon mamlakatning raqamli iqtisodiyotga o‘tishini tezlashtirish, aholi va biznes uchun teng imkoniyatlar yaratish hamda global raqobatbardoshlikni ta’minlashga qaratildi.

• Yo‘ldosh internet tizimlari. Olis va tog‘li hududlarda internet qamrovini ta’minlash, raqamli tenglikka erishish va aholi uchun zamonaviy xizmatlardan foydalanish imkoniyatini yaratishga xizmat qilishi maqsadida 2026-yilda Ilon Maskning SpaceX kompaniyasidan Starlink sun’iy yo‘ldosh tizimini ishga tushirish kutilmoqda. Undan tashqari shu yilning mart oyida O‘zbekiston Raqamli texnologiyalar vazirligida Markaziy Osiyo uchun Yevropa sun’iy yo‘ldosh interneti dasturi (TEI Digital Connectivity) bo‘yicha kelishuvlarni imzoladi.

• Telekommunikatsiya xizmatlarini ko‘rsatish qoidalari. 2020-yilda qabul qilingan yangilangan qoidalar mobil aloqa, internet va rouming xizmatlarini tartibga solishda huquqiy asoslarni mustahkamladi. Bu operatorlar faoliyatini shaffoflashtirish, iste’molchilar huquqlarini himoya qilish va xizmatlar sifatini oshirishga zamin yaratdi. Shu bilan birga, raqobat muhitini kuchaytirish orqali xizmatlar narxini pasaytirishga ham e’tibor qaratildi.

• Infratuzilma modernizatsiyasi. 2019–2025-yillar davomida optik tolali tarmoqlar kengaytirildi, shahar va tuman markazlarida zamonaviy data-markazlar qurildi. Shuningdek, superkompyuter klasterlari yaratilishiga investitsiyalar jalb etildi. Bu infratuzilma nafaqat internet tezligi va sifatini oshirish, balki milliy raqamli xavfsizlikni ta’minlashda ham muhim ahamiyat kasb etdi. Zamonaviy data-markazlar elektron hukumat tizimlari, onlayn xizmatlar va biznes platformalarning barqaror ishlashi uchun asosiy texnologik bazaga aylandi.

Aholi uchun qulayliklar

2019–2025-yillar davomida amalga oshirilgan raqamli islohotlar aholi turmush tarziga to‘g‘ridan-to‘g‘ri va sezilarli ta’sir ko‘rsatdi. Bu jarayon nafaqat internetdan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirdi, balki kundalik hayotdagi ko‘plab jarayonlarni soddalashtirdi va zamonaviylashtirdi.

• Internetdan foydalanuvchi aholi ulushi. 2019-yilda internetdan foydalanuvchi aholi ulushi 76,6% atrofida bo‘lgan bo‘lsa, 2025-yilga kelib bu ko‘rsatkich 94,2% ga yetdi. Bu o‘sish mamlakatda internet infratuzilmasining kengayishi, mobil aloqa operatorlari tomonidan LTE va 5G texnologiyalarining joriy etilishi hamda yo‘ldosh internet xizmatlarining ishga tushirilishi bilan uzviy bog‘liqdir.

• Elektron hukumat tizimi. Davlat xizmatlarini onlayn tarzda olish imkoniyati aholi uchun katta qulaylik yaratdi. Elektron hukumat tizimi orqali turli xizmatlar — soliq to‘lovlari, kommunal xizmatlar, litsenziya va ruxsatnomalarni olish jarayonlari soddalashtirildi.

• Raqamli to‘lovlar va mobil ilovalar. Bank xizmatlarining raqamli platformalarga ko‘chishi aholi uchun moliyaviy operatsiyalarni ancha osonlashtirdi. Mobil ilovalar orqali to‘lovlar, pul o‘tkazmalari va onlayn xaridlar ommalashdi.

• Ijtimoiy hayotga ta’siri. Onlayn ta’lim platformalari orqali bilim olish imkoniyatlari kengaydi, telemeditsina xizmatlari orqali tibbiy maslahatlar olish soddalashdi, ijtimoiy tarmoqlar orqali axborot almashinuvi va jamoatchilik fikrini shakllantirish jarayonlari tezlashdi.

Sayyohlar uchun qulayliklar

O‘zbekistonda turizm sohasini rivojlantirishda raqamli infratuzilmani kengaytirish alohida ahamiyat kasb etdi.

• Wi-Fi tarmoqlari. Mehmonxonalar, aeroportlar va vokzallarda Wi-Fi tarmoqlari o‘rnatilishi majburiy qilib belgilandi.

• Maxsus SIM-kartalar. Milliy mobil operatorlar tomonidan sayyohlar uchun maxsus SIM-kartalar joriy etildi. Bu qimmat rouming xizmatlariga arzon va qulay muqobil sifatida taklif etildi.

• Turistik portallar va mobil dasturlar. Onlayn bron qilish, elektron xarita va mobil gid xizmatlari kengaytirildi. Bu sayyohlarga mehmonxona, transport va sayohat xizmatlarini oldindan bron qilish imkoniyatini berdi.

Xalqaro tajriba bilan uyg‘unlik

O‘zbekistonda amalga oshirilgan islohotlar global raqamli transformatsiya jarayonlari bilan uyg‘un tarzda amalga oshirildi.

• Yevropa modellari. Yo‘ldosh internet tizimlarini joriy etishda Germaniya, Fransiya va Skandinaviya davlatlari tajribasi namuna bo‘ldi.

• Osiyo tajribasi. Janubiy Koreyaning 5G tarmoqlarini tezkor joriy etish amaliyoti va Singapurning raqamli xizmatlar orqali davlat boshqaruvini samarali tashkil etish tajribasi qo‘llanildi.

Barqaror Rivojlanish Maqsadlari (BRM) bilan bog‘liqlik

Amalga oshirilgan islohotlar quyidagi maqsadlarga xizmat qilmoqda:

• BRM 9 – Sanoatlashtirish, innovatsiya va infratuzilma. Zamonaviy infratuzilmani shakllantirish.

• BRM 10 – Tengsizlikni kamaytirish. Olis hududlarda raqamli tenglikni ta’minlash.

• BRM 8 – Munosib ish o‘rinlari va iqtisodiy o‘sish. IT sohasidagi tadbirkorlik va yangi ish o‘rinlari.

Barqaror rivojlanish markazi bosh mutaxassisi Shuxrat Xojimurodov